Vanameyde

Duurzame
landbouw

Blog naar aanleiding van de themamiddag Duurzame landbouw van NVR Kring Noord in Beetsterzwaag op 27 februari 2019

Leestijd: 6 minuten

Nieuws & blog Blog Duurzame landbouw

Duurzame landbouw

René Timmer

Senior Rentmeester NVR - Taxateur

Leestijd:6 minuten
26 maart 2019 - Duurzame landbouw, we kunnen er eigenlijk niet meer omheen. Er zijn nog wel behoorlijk wat hindernissen te nemen. Kansen zijn er gelukkig ook, want duurzame landbouw is uitstekend met andere ruimtelijke opgaven te verbinden. Duurzame landbouw overstijgt het agrarisch bedrijf en gaat een hele regio, de hele sector, de hele keten aan. De rentmeester is bij uitstek de partij om een regierol te pakken als het gaat om de transitie op gebiedsniveau. Tegelijk kunnen we niet zonder een faciliterende overheid.

Rentmeester spil in transitie naar circulaire landbouw

Duurzame landbouw, we kunnen er eigenlijk niet meer omheen. Er zijn nog wel behoorlijk wat hindernissen te nemen. Kansen zijn er gelukkig ook, want duurzame landbouw is uitstekend met andere ruimtelijke opgaven te verbinden. Duurzame landbouw overstijgt het agrarisch bedrijf en gaat een hele regio, de hele sector, de hele keten aan. De rentmeester is bij uitstek de partij om een regierol te pakken als het gaat om de transitie op gebiedsniveau. Tegelijk kunnen we niet zonder een faciliterende overheid.

De Rijksoverheid heeft bij monde van minister Schouten van LNV een stip op de horizon gezet: Nederland moet koploper worden in de circulaire landbouw. Een mooie ambitie, maar hoe kun je nu zorgen dat je die ambities ook realiseert? Er ligt een grote kans als je kiest voor een integrale benadering: van een landbouw die zijn omgeving minder belast profiteren we allemaal: gewassen (en dus de boeren), de natuur (toename biodiversiteit en dus natuurorganisaties), de waterkwaliteit (de burger, want minder kosten), en natuurlijk onze kinderen, doordat het algehele leefklimaat verbetert en de voedselkwaliteit (meer voedingswaarde, minder resten van bestrijdingsmiddelen) toeneemt. Duurzame landbouw is dus uitstekend te combineren met andere doelen: natuur bijvoorbeeld, of wateropgaven. Dat zijn vaak regionale gebiedsopgaven, en wie heeft daarvoor een betere gereedschapskist dan de rentmeester? Wij hebben de expertise in huis als het gaat om grond, financiën en van juridische zaken die het grondgebruik raken. We hebben een breed netwerk en hebben de juiste vaardigheden om organisatie en mensen en hun verschillende belangen aan elkaar te verbinden. Ik zie daarom voor rentmeesters kan op dit thema een belangrijke regierol.

Duurzame landbouw: waar hebben we het eigenlijk over?

Er zijn vele labels te hangen aan duurzame landbouw. Sommige mensen vinden ‘biologisch’ duurzame landbouw. Maar is dat in alle gevallen zo? Minister Schouten wil naar kringlooplandbouw. Maar welke kringloop bedoelen we dan? Elke definitie, elk ‘label’ geeft weer stof tot discussie. Daarnaast leidt het begrenzen van een bepaald begrip weer tot hokjesdenken. De vraag is of de landbouw daarmee gediend is. Ik denk het niet. Ook boeren hebben er geen belang bij om in een bepaald hokje geduwd te worden.

Vorige week organiseerden we met Kring Noord een bijeenkomst over het thema Duurzame Landbouw. Gerard Backx van HZPC, wereldleider in aardappelveredeling, bleek fel tegenstander van regionaal kringloop-denken. Backx vindt het niet realistisch om bijvoorbeeld grootschalige akkerbouwbedrijven in Friesland en Groningen, die wereldwijd hoogwaardig pootgoed leveren, te verplichten om in een regionale kringloop mee te gaan. Hij had daarmee een goed punt: in agrarisch Nederland is een grote diversiteit aan bedrijven actief. Een omslag naar duurzame landbouw betekent voor elk soort bedrijf weer wat anders. Backx focust zich met zijn bedrijf vooral op voedselvoorziening. “Feeding the world” is het motto van HZPC. Hij vindt het vanuit die gedachte ‘asociaal’ om uit naam van duurzaamheid alleen nog voor de Nederlandse markt te produceren.

Een andere visie op duurzaamheid in de landbouw ontstaat als je de vraag stelt: wat is eigenlijk het doel van duurzame landbouw? Minder CO2 uitstoten bijvoorbeeld.  Als dat het hoofddoel is, dan moeten we daarop sturen!

Bespaarmodel van de bodem

Kringlooplandbouw is dus geen heilige graal, biologische landbouw ook niet. Waar het in de kern om gaat is goed rentmeesterschap: verstandig en met respect met je natuurlijke omgeving omgaan. Dat kan in vele vormen. Elke vorm van duurzame landbouw heeft echter een gemene deler: een gezonde bodem.

Een gezonde bodem klinkt als een open deur. Maar dat is niet zo. je kunt er ook anders tegenaan kijken. Theo Mulder (Mulder Agro) liet de luisteraars er tijdens dezelfde bijeenkomst anders tegenaan kijken en wist een verrassende draai aan de discussie te geven. Hij liet zien dat in de intensieve landbouw het aantal voedingstoffen per kilo gewas de laatste decennia dramatisch omlaaggegaan is. Is je bodem gezond, dan gaat het aandeel voedingsstoffen juist omhoog. Ofwel minder kilo’s opbrengst per hectare maar wel meer voedingswaarde. Ondertussen is de consument zich steeds bewuster van wat hij in zijn mond stopt. De kans is zeer reëel dat in de toekomst niet de kilo’s maar de hoeveelheid voedingsstoffen in de sector belangrijker wordt. En niet onbelangrijk: door de vooruitgang in de techniek is die voedingswaarde binnenkort ook heel makkelijk en goed(koop) te meten!

Het opbrengend vermogen van de (natuurlijke) bodem moet meer centraal komen te staan. Daar waren eigenlijk alle sprekers wel met elkaar eens. Duurzame landbouw levert minder kilo’s op en dat lijkt een probleem, maar concurreren op kwaliteit (lees: voedingsstoffen) is dan een uitstekende aanvliegroute. Dat gaat ongetwijfeld ook een rol spelen in de grondprijs. Net als een aantal decennia terug, zal de grondprijs meer gerelateerd worden aan het opbrengend vermogen van de grond, zo is op te maken uit diverse reacties.

En die overheid dan?

Het goede nieuws is: we hebben eindelijk weer een Ministerie van landbouw. Een ministerie met een duurzaam lange termijnambitie bovendien.

Minister Schouten zet in op kringlooplandbouw. Met haar landbouwvisie zet ze een stip op de horizon en dat is fijn, maar ondertussen lopen bedrijven tegen belemmerende regelgeving aan. Dat het dankzij de huidige mestwetgeving makkelijker is om kunstmest te gebruiken dan natuurlijke (dierlijke) mest, is lastig uit te leggen in het licht van de visie van de minister. De minister legt daarbij de bal wel bij de burger en het bedrijfsleven: verandering moet van onderop komen, schrijft ze. De regio kan dan prima het initiatief nemen, graag zelfs, maar er zijn vele hobbels te nemen. Het is aan hetzelfde ministerie om die hobbels te effenen. Bij een visie hoort ook een uitvoeringsprogramma. Die uitvoering vereist regie op verschillende niveaus. Als het gaat om harmoniseren en faciliteren van wet- en regelgeving en beleid, is het aan hetzelfde ministerie om daar de regie te pakken: Wie de handschoen past, trekke hem aan!

Uiteindelijk gaat het wat mij betreft verder dan wet- en regelgeving alleen. Als een agrariër in samenspraak met diezelfde overheid in veenweidegebied het waterpeil omhoog zet om klimaat- en biodiversiteitsdoelstellingen te realiseren, dan kost dat ook geld: je kunt de grond minder intensief gebruiken en de grondprijs gaat, afhankelijk van het ambitieniveau, omlaag. Dat moet gecompenseerd en dat is ook aan de overheid. Eigenlijk hebben we het gewoon over functieverandering; de overheid heeft daar ook een duit in het zakje te doen.

Rentmeester aan zet

Wat betekent dit allemaal voor die regierol van de rentmeester? Het is belangrijk dat we de verschillende kansen en mogelijkheden in het vizier houden, luisteren naar de wensen van agrariërs, kansen zien te benutten door integraal te denken en daarbij verschillende verdienmodellen in beeld krijgen. De veranderingen concreet maken en over (eigen) belangen heen denken en handelen. En laten we daarbij vooral niet vergeten dat duurzaam werken ook kosten bespaart. Eigenlijk zitten we hartstikke vast in het verdienmodel-denken. Laten we de zaken eens omdraaien en, zoals Theo Mulder voorstelde, het “bespaarmodel” introduceren om de duurzame landbouw handen en voeten te geven in Nederland.

Daarbij moeten we niet vergeten dat verduurzamen kan op meer dan één manier, waarbij verschillende soorten bedrijven, klein en groot, lokaal en wereldmarkt, naast elkaar kunnen bestaan. Laten we gewoon maar eens beginnen!

Deze blog is geschreven naar aanleiding van de themamiddag Duurzame landbouw van NVR Kring Noord in Beetsterzwaag op 27 februari 2019. Tijdens deze middag gingen rentmeesters, grondeigenaren, natuurorganisaties en anderen over duurzame landbouw in gesprek.

Quote

Het is belangrijk dat we de verschillende kansen en mogelijkheden in het vizier houden, luisteren naar de wensen van agrariërs, kansen zien te benutten door integraal te denken en daarbij verschillende verdienmodellen in beeld krijgen.

René Timmer, voorzitter Kring Noord Nederlandse Vereniging van Rentmeesters

Share This